26 Şubat 1992 gecesi yaşanan Hocalı Katliamı, yalnızca bir askeri operasyon değil; sivillerin doğrudan hedef alındığı bir insanlık dramı olarak kayıtlara geçti. Aradan geçen 34 yıla rağmen Azerbaycan halkının hafızasında derin izler bırakan olay, uluslararası hukuk ve savaş suçları tartışmalarında da yerini koruyor.Hocalı Katliamı ve 26 Şubat 1992 Gecesi
Hocalı, Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecinde Dağlık Karabağ’da stratejik konuma sahip bir yerleşim yeriydi. Bölgedeki tek havaalanının burada bulunması, kenti askeri açıdan kritik hale getiriyordu. 1991’in sonlarında ablukaya alınan kentte nüfus 11 binden 3 bine kadar düştü.Aylar süren kuşatma sırasında Hocalı’ya yardım yalnızca helikopterle ulaştırılabiliyordu. 25 Şubat 1992 gecesi Sovyet ordusuna bağlı 366. motorize alayın desteğiyle başlatılan saldırı, 26 Şubat sabahı sivillerin hedef alınmasıyla Hocalı Katliamına dönüştü. O gece 26 Şubat 1992, Azerbaycan tarihine kara bir gün olarak geçti.613 Sivil Hayatını Kaybetti
Azerbaycan’ın resmi verilerine göre Hocalı Katliamında 106’sı kadın, 70’i yaşlı, 63’ü çocuk olmak üzere toplam 613 sivil hayatını kaybetti. 487 kişi ağır yaralı olarak kurtulurken, 1275 kişi esir alındı.Esir alınanlardan 150’sinden bir daha haber alınamadı. Katliamda 8 aile tamamen yok edildi. 25 çocuk hem annesini hem babasını, 130 çocuk ise ebeveynlerinden birini kaybetti. Tanık ifadeleri ve raporlar, sivillerin ağır işkencelere maruz kaldığını ortaya koydu. Bu yönüyle Hocalı Katliamı, yalnızca bir çatışma değil, büyük bir insanlık trajedisi olarak hafızalara kazındı.Uluslararası Hukuk ve Hocalı Katliamı
Azerbaycan yönetimi, Hocalı Katliamının başta 1949 Cenevre Sözleşmeleri ve BM Soykırım Sözleşmesi olmak üzere birçok uluslararası hukuk metnini ihlal ettiğini savunuyor. Azerbaycan Parlamentosu, Hocalı Katliamını “soykırım” olarak tanımladı.Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ise 22 Nisan 2010 tarihli kararında Hocalı’daki olayları savaş suçu ya da insanlığa karşı suçlarla eş değer eylemler kapsamında değerlendirdi. Bugüne kadar 18 ülkenin parlamentosu ve ABD’nin 24 eyalet meclisi, 26 Şubat 1992’de yaşananları kınayan kararlar aldı.Dağlık Karabağ Süreci ve Sonrası
1990’lı yıllarda Dağlık Karabağ’da genişleyen çatışmalar sonucunda birçok yerleşim yeri işgal edildi, yüz binlerce kişi yerinden edildi. Azerbaycan, 2020 yılında gerçekleştirdiği operasyonlarla Karabağ’daki işgalin büyük bölümünün sona erdiğini açıkladı.Bakü yönetimi, “Karabağ Azerbaycan’dır” söylemiyle toprak bütünlüğünün yeniden tesis edildiğini ilan ederken, Hocalı Katliamının unutulmaması ve uluslararası alanda tanınması için diplomatik girişimlerini sürdürüyor.Hocalı Katliamı Hafızalardaki Yerini Koruyor
Aradan geçen 34 yıla rağmen Hocalı Katliamı, Azerbaycan toplumunda derin bir travma olarak varlığını sürdürüyor. Her yıl 26 Şubat 1992’nin yıl dönümünde düzenlenen anma törenlerinde 613 sivil yad ediliyor.Hocalı’da hayatını kaybedenler için yapılan anmalarda uluslararası topluma adalet çağrısı yinelenirken, bağımsızlık ve vatan vurgusu güçlü şekilde dile getiriliyor. Hocalı Katliamı, Azerbaycan tarihinin en acı sayfalarından biri olarak hafızalardaki yerini koruyor. 
