Orta Doğu’da artan askeri gerilim, yalnızca bölgesel güvenliği değil küresel ticareti de doğrudan etkiliyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik 28 Şubat’ta başlattığı saldırıların ardından, dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda güvenlik riskleri hızla yükseldi.İranlı yetkililerin boğazdan geçmeye çalışan gemilere yönelik saldırı uyarıları yapması üzerine birçok denizcilik şirketi seferlerini durdurdu veya alternatif rotalara yöneldi. Bu gelişmeler küresel petrol ticareti ve enerji arzı açısından büyük endişe yaratıyor.
Hürmüz Boğazı’nda Gemi Geçişleri Yüzde 90 Azaldı
UK Maritime Trade Operations (UKMTO), Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik seviyesini en yüksek risk kategorisi olan “kritik” seviyesine yükseltti. Aynı zamanda sigorta şirketleri de bölgeden geçen gemiler için savaş risk poliçelerini iptal etmeye başladı.Gerçek zamanlı denizcilik takip sistemi Windward verilerine göre boğazdan geçen gemi sayısı 2 Mart’ta 7’ye, 3 Mart’ta ise yalnızca 4’e düştü. Oysa tarihsel ortalamalarda Hürmüz Boğazı gemi trafiği günlük yaklaşık 138 geçiş olarak biliniyordu.MarineTraffic verileri de benzer bir tablo ortaya koydu. Özellikle petrol tankerlerinin geçişinde saldırılar öncesine kıyasla yaklaşık yüzde 90’lık bir düşüş yaşandığı bildirildi.Nakliye Şirketleri Alternatif Rotalara Yöneldi
Bölgedeki risklerin artmasıyla birlikte dünyanın en büyük deniz taşımacılığı şirketleri rotalarını değiştirme kararı aldı. Almanya merkezli Hapag-Lloyd, Kızıldeniz üzerinden yapılan seferlerin Aralık 2023’ten bu yana askıya alındığını ve mevcut koşullar nedeniyle bu kararın devam edeceğini açıkladı.Fransız deniz taşımacılığı devi CMA CGM ise Körfez’de bulunan gemilerine güvenli limanlara sığınma talimatı verdi. Şirket ayrıca Süveyş Kanalı geçişlerinin de geçici olarak durdurulduğunu duyurdu.Danimarka merkezli küresel taşımacılık devi Maersk de Orta Doğu-Hindistan hattından Akdeniz ve ABD’nin doğu kıyısına yapılan seferlerin artık Ümit Burnu rotası üzerinden gerçekleştirileceğini açıkladı.Ümit Burnu Rotasında Yoğunluk Artıyor
Alternatif rota olarak tercih edilen Afrika’nın güneyindeki Ümit Burnu hattında ise gemi yoğunluğu hızla artıyor. Windward verilerine göre 2 Mart’ta bu rotadan geçen transit gemi sayısı bir önceki güne göre yüzde 112 artarak 87’ye yükseldi.3 Mart’ta ise bu sayı günlük yüzde 8 artışla 94 gemiye ulaştı. Son 7 günlük ortalama 69,7 gemi olarak hesaplanırken, 3 Mart’taki geçişler ortalamanın yüzde 35 üzerine çıktı.Teslimat Süreleri Uzayacak, Maliyetler Artacak
Uzmanlara göre Ümit Burnu rotası güvenlik açısından daha güvenli olsa da ticaret açısından ciddi dezavantajlar içeriyor. Afrika’nın güneyinden dolaşan bu rota, deniz taşımacılığı süresini yaklaşık 10 ila 20 gün uzatıyor.Daha uzun mesafe nedeniyle yakıt tüketiminin artması ve gemilerin denizde daha fazla zaman geçirmesi, küresel taşımacılık maliyetlerini de yükseltiyor. Bu durumun küresel ticaret fiyatlarına da yansıması bekleniyor.Küresel Petrol ve LNG Akışı Tehlikede
Basra Körfezi’nin çıkışında yer alan Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olarak kabul ediliyor. S&P Global verilerine göre küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’si bu boğazdan geçiyor.Her gün yaklaşık 15 milyon varil ham petrol dünya pazarlarına bu geçiş üzerinden ulaşıyor. En büyük alıcı ülke günlük 5,3 milyon varille Çin olurken, Hindistan, Japonya ve Güney Kore de başlıca ithalatçılar arasında yer alıyor.İhracat tarafında ise Suudi Arabistan günlük yaklaşık 5,1 milyon varille ilk sırada bulunuyor. Onu Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, İran ve Kuveyt takip ediyor.Enerji Üretimi ve LNG Arzı Baskı Altında
Bölgedeki kriz yalnızca deniz trafiğini değil enerji üretimini de etkilemeye başladı. Irak Petrol Bakanlığı, tanker trafiğinin durması ve depolama alanlarının dolması nedeniyle Rumeyle sahasında üretimin geçici olarak durdurulduğunu açıkladı.Enerji analistlerine göre Hürmüz Boğazı krizi yaklaşık üç hafta sürerse, depolama kapasitesinin dolması nedeniyle birçok üretim tesisi faaliyetlerini durdurmak zorunda kalabilir.Öte yandan Katar’daki Ras Laffan Sanayi Şehri’nde bulunan LNG tesisinde üretimin durması da küresel LNG arzı konusunda endişeleri artırdı. Uzmanlara göre bu gelişme özellikle Avrupa ve Asya arasında gaz tedariki için rekabeti daha da artırabilir. 
